Tết là mùa cao điểm của ngành quà biếu và thực phẩm chế biến. Nhưng ngay khi nhịp xuân lắng xuống, một thực tế bắt đầu lộ diện: hàng mứt, giỏ quà ế sau Tết chất đống trong kho, trên kệ siêu thị và cả ở các sạp chợ truyền thống. Với nhiều hộ kinh doanh nhỏ, đó không chỉ là câu chuyện hàng tồn, mà là vốn liếng nằm im, dòng tiền bị nghẽn lại.

Vậy đâu là lối thoát cho hàng mứt, giỏ quà ế sau Tết? Muốn trả lời, cần nhìn thẳng vào bản chất cung – cầu, cách vận hành thị trường và những sai số trong dự báo mùa vụ.

Thực trạng hàng mứt, giỏ quà ế sau Tết hiện nay

Không khó để bắt gặp hình ảnh giỏ quà được giảm giá sâu sau Rằm tháng Giêng. Tại nhiều hệ thống bán lẻ lớn, lượng hàng Tết được chuẩn bị tăng 10–30% so với ngày thường để tránh thiếu hụt dịp cao điểm. Khi sức mua không đạt kỳ vọng, phần dư thừa lập tức tạo áp lực tồn kho.

Sức mua tập trung ngắn hạn, giảm mạnh sau cao điểm

Thị trường quà Tết có đặc điểm rất rõ: nhu cầu dồn vào 3–4 tuần trước Tết và giảm nhanh sau mốc giao thừa. Khi bước sang mùng 5–mùng 7, hành vi mua sắm gần như chững lại. Mứt, bánh kẹo vốn mang tính mùa vụ nên sau Tết, người tiêu dùng ít có động cơ mua thêm.

Đây là lý do khiến hàng mứt, giỏ quà ế sau Tết không phải hiện tượng cá biệt mà lặp lại hàng năm.

Doanh nghiệp dự trữ cao để “không thiếu hàng”

Ở góc độ nhà bán lẻ, thiếu hàng dịp Tết đồng nghĩa mất cơ hội doanh thu lớn. Vì vậy, nhiều đơn vị chọn phương án dự trữ mạnh tay. Khi cung tăng 15–30% để đảm bảo kệ luôn đầy, rủi ro phát sinh nếu cầu không theo kịp là điều khó tránh.

Chỉ cần sai lệch nhỏ trong dự báo, khối lượng tồn sau Tết có thể rất đáng kể.

Áp lực chất lượng và hạn sử dụng

Mứt và bánh kẹo tuy có hạn dùng dài hơn thực phẩm tươi, nhưng không phải vô hạn. Lưu kho lâu trong điều kiện không đạt chuẩn có thể làm giảm chất lượng. Điều này buộc người bán phải xả hàng sớm, nếu không muốn đối mặt với rủi ro hư hỏng.

Tồn kho vì thế không chỉ là bài toán vốn, mà còn là bài toán thời gian.

Vì sao hàng mứt, giỏ quà ế sau Tết ngày càng phổ biến?

Nếu trước đây, quà Tết gần như là “món bắt buộc” trong văn hóa biếu tặng, thì vài năm gần đây thị trường đã thay đổi rõ rệt.

Người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu

Trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, người mua có xu hướng cân nhắc kỹ hơn. Thay vì chọn giỏ quà lớn, họ chuyển sang quà thiết thực hoặc tiền mặt. Điều này làm giảm nhu cầu với các giỏ quà đóng sẵn giá cao.

Sự dịch chuyển này khiến nhiều nhà kinh doanh vẫn giữ mô hình cũ rơi vào thế bị động.

Cạnh tranh khốc liệt từ thương mại điện tử

Sàn thương mại điện tử và mạng xã hội giúp người mua so sánh giá dễ dàng. Khi giá cả minh bạch hơn, biên lợi nhuận bị thu hẹp. Những đơn vị nhập hàng số lượng lớn với kỳ vọng bán nhanh có thể bị kẹt lại nếu giá thị trường giảm sát Tết.

Hàng mứt, giỏ quà ế sau Tết vì thế không chỉ do cầu yếu, mà còn do áp lực cạnh tranh giá.

Dự báo dựa vào cảm tính thay vì dữ liệu

Nhiều hộ kinh doanh nhỏ vẫn nhập hàng theo kinh nghiệm năm trước. Tuy nhiên, hành vi tiêu dùng thay đổi từng năm. Nếu không có số liệu bán hàng cụ thể, quyết định nhập hàng dễ mang tính chủ quan.

Sai số trong dự báo chính là nguyên nhân sâu xa của tồn kho.

Lối thoát nào cho hàng mứt, giỏ quà ế sau Tết?

Tồn kho không đồng nghĩa với thất bại hoàn toàn. Vấn đề là cách xử lý.

Tái định vị sản phẩm sau mùa vụ

Thay vì giữ nguyên hình thức “giỏ quà Tết”, có thể tách lẻ sản phẩm và bán như thực phẩm dùng hàng ngày. Mứt có thể đóng gói lại theo set nhỏ, hướng đến nhu cầu ăn vặt hoặc quà tặng sinh nhật.

Khi thay đổi thông điệp bán hàng, sản phẩm mùa vụ có thể kéo dài vòng đời.

Kích hoạt kênh thanh lý thông minh

Giảm giá là giải pháp phổ biến, nhưng giảm thế nào để không làm ảnh hưởng thương hiệu mới là điều quan trọng. Có thể triển khai chương trình “ưu đãi sau Tết” trong thời gian ngắn, tập trung trên kênh online để mở rộng tệp khách.

Việc xử lý nhanh giúp thu hồi vốn và giải phóng kho cho mùa kinh doanh mới.

Hợp tác và tái phân phối

Một hướng đi khác là bán sỉ lại cho kênh phân phối nhỏ hơn hoặc kết hợp vào các chương trình khuyến mãi của đối tác. Một số doanh nghiệp còn đưa hàng tồn vào hoạt động thiện nguyện để vừa giải phóng kho vừa xây dựng hình ảnh tích cực.

Lối thoát không nằm ở một phương án duy nhất, mà ở khả năng linh hoạt của người kinh doanh.

Bài học chiến lược cho mùa Tết tiếp theo

Hàng mứt, giỏ quà ế sau Tết là hồi chuông nhắc nhở về quản trị rủi ro mùa vụ. Kinh doanh Tết có thể mang lại lợi nhuận lớn, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ nếu không tính toán kỹ.

Lập kế hoạch nhập hàng theo kịch bản

Thay vì nhập một lần số lượng lớn, có thể chia thành nhiều đợt. Điều này giúp điều chỉnh linh hoạt theo sức mua thực tế.

Ứng dụng dữ liệu bán hàng

Theo dõi doanh số từng năm, từng phân khúc giúp giảm bớt quyết định cảm tính. Dữ liệu không đảm bảo chính xác tuyệt đối, nhưng giúp thu hẹp sai lệch.

Tối ưu chi phí ngay từ đầu

Chi phí kho bãi, nhân công và vận chuyển cần được tính vào giá bán ngay từ khi lập kế hoạch. Khi biên lợi nhuận đủ an toàn, áp lực xả hàng sẽ nhẹ hơn.

Kết luận

Hàng mứt, giỏ quà ế sau Tết không chỉ là câu chuyện của vài sạp chợ nhỏ, mà là bài toán chung của cả chuỗi cung ứng mùa vụ. Trong một thị trường biến động, ai dựa vào kinh nghiệm cũ sẽ dễ bị động. Ngược lại, người chủ động tính toán cung – cầu, tối ưu nhập hàng và chuẩn bị phương án xử lý tồn kho từ trước mới có thể biến rủi ro thành cơ hội.

Mùa Tết luôn còn đó. Điều khác biệt nằm ở cách bạn bước vào nó với sự chuẩn bị kỹ lưỡng hay chỉ dựa vào may mắn.